Oryantiring Nedir?

1800’lü yıllarda İsveç’te ortaya çıkan oryantiring, zaman karşı yarışan katılımcıların pusula ve harita yardımıyla hedefleri bulduğu bir spor branşıdır. Oryantiring müsabakasında amaç araziye yerleştirilmiş hedefleri en kısa sürede bulup parkuru tamamlamaktır. Pusula ve harita eşliğinde, değişik arazi koşullarında gerçekleştirilen bu sporun birçok farklı uygulaması vardır. Oldukça keyifli bir parkur sporu olan oryantiring, başlangıç seviyesinde harita ile arazide hareket edebilme kabiliyetini geliştirir. İlerleyen süreçte parkurlar zorlaştıkça harita okuma ve rota planlama becerin artarken koşu kondisyonun da büyük gelişme gösterir. Oryantiring yarışları haritası olan kapalı ve açık her türlü alanda gerçekleştirilebilir. En sık tercih edilen oryantiring alanları ormanlar, parklar, spor salonları ve kampüslerdir. Oryantiring için haritası hazırlanmış alanlar oryantiring sahası veya oryantiring salonu olarak isimlendirilir. Bu haritalar Uluslararası Oryantiring Federasyonu (IOF) tarafından belirlenmiş kriterlere uygun çizilir.

Oryantiring Yarışı Nasıl Oluyor?

Önceden özel haritası çıkarılmış olan bir arazide diyelim 15 tane kontrol noktası yerleştirilmiş olsun. Noktalarda bir oryantiring bayrağı (turuncu/beyaz 30cmx30cm ebatında) ve bir zımba ya da elektronik kontrol istasyonu bulunuyor. Bu noktalar haritada işaretli. Yarışmacının görevi start aldıktan sonra bu noktaları harita okuyarak, pusula kullanarak bulmak ve en kısa zamanda bitiş noktasına gelmek. Doğru noktayı bulduğunuz anda elinizdeki kontrol kartının ilgili kutusunu o noktadaki zımba ile deliyorsunuz ya da elektronik kontrol sistemi kullanılıyorsa SI (elektronik yüzük) cihazını istasyona okutuyorsunuz. Tüm noktaları (bu örnekte 15 nokta) size verilen sırada bulduğunuzu bu şekilde kaydettikten sonra bitiş noktasına gidiyorsunuz. Bitiş noktasındaki hakemler kontrol kartınızı kontrol ediyor ya da SI yüzüğünüzü bilgisayara okutuyor. Tüm katılımcılar geldikten sonra herkesin süresi koştuğu kategoriye göre sıralanıyor ve en kısa sürede yapan daha başarılı oluyor.

Ormanda Kaybolan Oluyor mu?

Kaybolmayan oluyor mu diye sormalı? Nasıl düşe kalka yürümeyi öğrendiysek, oryantiringi de kaybola kaybola öğreniyoruz. Ancak oryantiringde kaybolmaktan kasıt, yerini şaşırıp yarışta zaman kaybetmek. Harita ve yön bulma becerilerinizi geliştirdikçe ormanlar sizin eviniz olacak, kırmızı şapkalı kız fobisinden kurtulacaksınız. Kurtlar sizden korkmaya başlayacak.

Malzeme

Oryantiring için yarışmacıya gerekli tek malzeme pusula. Altimetre, GPS kullanmak gerekmiyor.

Start

Yarışmacıların start anında bir pusulası olması lazım. Harita ve kontrol kartı start anında size veriliyor. Ve o anda zamanınız başlıyor. Her iki dakikada bir kişi start alabiliyor. Start saatiniz, dakikası ile elinizdeki kontrol kartınıza kaydediliyor. Bitirdiğinizde bitiş zamanı yazılıyor. Aradaki fark sizin zamanınız oluyor. Kontrol kartını kaybetmemeniz lazım. Yoksa diskalifiye oluyorsunuz.

Yarış Alanı

1km² ile 10km² arası değişebiliyor. Aynı yarış alanında değişik zorlukta parkurlar olabiliyor.

Parkur

Yarışlarda noktalar öyle bir yerleştiriliyor ki sırasıyla takip ettiğinizde birinin peşi sıra gelen noktalardan oluşan bir rotayı tamamlamış oluyorsunuz. Birbirini takip eden iki nokta arasındaki mesafe nadiren 1km’yi geçer. Modern Oryantiring eskiden sanıldığı gibi haldır haldır koşma değildir.

Parkur Zorlukları

Parkur zorlukları uzunluklarına ve noktaların arazide konduğu yerlere göre değişiyor. Örneğin kolay bir parkur toplam 2 km uzunluğunda olabilir ve noktalar patika yanlarına ya da bir derenin kıvrımı gibi bariz noktalara yerleştirilir. Orta zorlukta parkurlar 6km civarında oluyor. Noktalar patika ve bariz doğa şekillerinden uzakta oluyor. Büyük yarışlarda 12km civarı parkurlar var. Bu tür yarışlarda ve zor parkurlarda yer şekillerini ve haritayı çok iyi okumak lazım çünkü noktalar çok şaşırtıcı ve civarında bariz bir şekil olmayan yerlere yerleştiriliyor.

Harita

Modern oryantiring için olmazsa olmaz şartıdır. Eğer civarınızda oryantiring haritası yapılmış bölge yoksa bu sporu yapma şansınız yok maalesef. Bölgenizde, şehrinizde birlik olun her şeyden önce harita yaptırmaya çalışın. Bu haritalar ancak özel oryantiring harita yapımcıları tarafından yapılabiliyor. Meslekleri bu. Hala bu adamlardan dünyada fazla yok. Böyle bir haritanın yapılması icin önce 1:10.000’lik ve üzerinde eşyükselti çizgileri olan temel harita lazım. Bunu sizin bulmanız gerekiyor. Belediye’den, ormandan ya da başka bir yerden. Temel haritanız yoksa oryantiring haritası yapımcıları bir işe yaramıyor. Temel harita üzerine bir harita yapımcısı arazide çalışıp onu oryantiring haritası haline getiriyor. Gündüz arazide çalışıp akşamları çizdiklerini bilgisayara taşıyor. Araziyi bir oya gibi işliyor. 1m yüksekliğinde bir kaya, 2m2’lik bir ıslak alan bile tek tek işleniyor. Bir uzman haritacı 1 haftada iyi hava koşullarında ancak 1km2 alan haritalayabiliyor. Eskiden oryantiringde çok uzun mesafeleri koşmak marifetmiş. Şimdi gelişen haritacılık ve teknik sayesinde ufak alanda sürat ve doğru yol kararları vermek önemli. Büyük yarışlarda bir yerde birkaç saniye takılmanız sıralamada yerinizi hemen değişmesine sebep olabiliyor.

Ölçek Ne Demek

Mesela 1:10.000 demek haritada 1cm, arazide 100m anlamına geliyor.

Oryantiringde Yarışmak

Güzel tarafı herkesin kendine göre bir zorluk derecesi seçebilmesi. Büyük organizasyonlarda 40’ a yakın kategori oluyor. 10 yaştan 80 yaşına kadar herkese uygun kategori var. Her yaşa göre de alt kategoriler olabiliyor. Örneğin 20-25 yas arası bayanlar kategorisinde de kolay – orta- zor gibi alt gruplar oluyor. İstediğinde yarışıyorsun.

Hangi Beceriler Geliştirilmeli?

Önce harita okuma ve pusula kullanma becerisi önemli. Yarışmak istersen koşmak ve kondisyon önemli. Düz pistte koşmakla arazide koşmak farklı işler. Üstelik bir yandan göz pusulada ve haritada olmalı. İyi bir oryantiringcinin koşarken aynı zamanda haritada nerede olduğunu bilmesi hata yapmasını engelliyor. Bastırıp gidersen kayboluyorsun, yani koşarken satranç oynamak gibi bir şey. Salt kas gücü değil, beyin ve vücut aynı zamanda çalıştığı için yaşamın geç dönemlerine kadar bu sporda başa güreşebilirsiniz. Atletizmde 37 yaşında dünya şampiyonluğuna koşan birini düşünemeyiz ama oryantiringde bu oluyor.

Oryantiring Disiplinleri Nelerdir?

Uluslararası Oryantiring Federasyonu tarafından belirlenen kriterlere göre oryantiring yarışları Foot-O, Ski-O, Trail-O ve Mtb-O olarak dört disiplinde yapılır. Bunların dışında atlı oryantiring, kano ile oryantiring, tırmanış oryantiringi, motosikletle oryantiring, suda oryantiring ve ATV ile oryantiring gibi resmi olmayan disiplinlerde de yarışmalar düzenlenir. Foot-O, en yaygın olan oryantiring türü olup koşarak veya yürüyerek gerçekleştirilir. Foot-O disiplini yarışlarında herhangi bir araçtan yardım alınması yasaktır. Ski-O ise kayak ile gerçekleştirilen oryantiring çeşididir. Kuzey disiplini ile yapılan bu müsabakalar genellikle kış aylarında yoğun kar yağışı alan Kuzey Avrupa ülkelerinde tercih edilir. Trail-O disiplini de engeli olmayan ve engelli sporcuların katılabildiği, parkur bitirme süresinin önemli olmadığı patika oryantiringidir. Harita bilgisi ve haritayı hızlı okuma becerilerinin öne çıktığı bu disiplin oldukça fazla ilgi görür. Dağ bisikleti oryantiringi olan Mtb-O, çoğunlukla ormanlık arazi kesimlerinde düzenlenir. Hedeflere bisiklet ile gidilmesi gereken bu disiplinde bisikletinden ayrılan katılımcılar diskalifiye olur.

Hangi Tür Yarışlar Var?

• Normal: Zamana karşı olan yarışlar. Bu türde arazideki tüm kontrol noktalarının bulunmuş olması lazım. Bir nokta yanlış ya da eksik olarak kontrol kartına zımbalanmışsa diskalifiye olunuyor. Bu tür yarışlarda herkesin deneyimli olması lazım.
• Skor-oryantiring: Maksimum puan toplama esasına göre yapılır. Yeni başlayanların katıldığı yarışlar için tavsiye edilir. Her noktanın bir değeri vardır. Zaman önceden belirlenmiştir. Bu zamanı aşanlar ceza puanı alırlar.
• Bayrak oryantiring: Ekipler halinde yarışılır. Ekibin her elemanı araziye sırar ile çıkar ve kendine ayrılmış noktaları bulmaya çalışır.